Jak przebiega spotkanie Grupy Balinta?

Grupa pracuje pod kierunkiem przygotowanego do tego lidera. Uczestnicy spotykają się w kręgu, a jedna z osób przedstawia z pamięci relację z pracy, która była dla niej ważna pod względem emocjonalnym lub relacyjnym.

Może to być konsultacja, podczas której trudno było nawiązać kontakt, rozmowa pozostawiła poczucie niedosytu albo sytuacja, do której lekarz wraca myślami, choć nie potrafi dokładnie określić przyczyny.

Po krótkiej części poświęconej pytaniom osoba przedstawiająca historię wycofuje się nieco z rozmowy i słucha refleksji pozostałych uczestników. Grupa dzieli się skojarzeniami, odczuciami i wyobrażeniami, starając się wejść w buty lekarza i pacjenta, wyobrazić sobie, co każda z tych osób może czuć, myśleć i przeżywać w opisywanej sytuacji [2,3]. Uczestnicy wypowiadają się w pierwszej osobie, na przykład: „Jako pacjent, pomyślałbym, czułbym…”, „Jako lekarz w tej sytuacji myślę…”. Dzięki temu mogą spojrzeć na relację z różnych perspektyw i dostrzec jej mniej oczywiste aspekty. Nie udzielają rad ani nie oceniają przedstawionej sytuacji czy narratora. Dzielą się natomiast własnymi refleksjami, pozostawiając miejsce dla wielu możliwych sposobów rozumienia relacji. Wartością w grupie Balinta jest właśnie różnorodność spojrzeń, dzięki którym można dostrzec aspekty relacji wcześniej niedostępne lub pozostające na drugim planie.

Na zakończenie osoba przedstawiająca historię, jeśli ma ochotę i gotowość, dzieli się swoimi wrażeniami i refleksjami.

Spotkanie trwa 90 minut. Grupa liczy zazwyczaj do 12 osób. Ważnymi zasadami jej pracy są poufność, szacunek dla różnych perspektyw oraz powstrzymanie się od ocen i krytyki.

Czym jest Grupa Balinta?

Grupy Balinta powstały z myślą o osobach pracujących w zawodach pomocowych. Ich twórca, Michael Balint, lekarz rodzinny zainteresowany psychoanalizą i medycyną psychosomatyczną, zwracał szczególną uwagę na znaczenie relacji lekarza z pacjentem w procesie leczenia.

Punktem wyjścia tej metody jest założenie, że kontakt z pacjentem nie ogranicza się do przekazywania informacji, stawiania diagnozy i podejmowania decyzji terapeutycznych. Jest również relacją międzyludzką, w której obie strony mają swoje emocje, oczekiwania, obawy i sposoby reagowania.

Grupa Balinta pozwala przyjrzeć się relacji z większą uważnością. Nie służy ocenie postępowania medycznego ani sprawdzaniu, czy lekarz podjął właściwą decyzję kliniczną.
Jej przedmiotem jest przede wszystkim relacja z pacjentem i to, co dzieje się w niej na poziomie emocjonalnym.

To przestrzeń do rozwijania refleksyjności, empatii i umiejętności komunikacyjnych, a także do lepszego rozumienia sytuacji, w których porozumienie z pacjentem okazuje się trudne.

Co może dać lekarzowi udział w grupie?

Lepsze rozumienie relacji z pacjentem

Nie każda trudność w kontakcie wynika z braku wiedzy czy niewłaściwej komunikacji. Czasem źródłem napięcia są niewypowiedziane oczekiwania, różnice w rozumieniu sytuacji, lęk pacjenta, jego wcześniejsze doświadczenia lub reakcje pojawiające się po obu stronach. Przyglądanie się relacji pomaga dostrzec te elementy i lepiej rozumieć, co może wpływać na przebieg konsultacji. Dzięki temu łatwiej rozważyć różne sposoby interpretowania zachowania pacjenta i poszukiwać możliwości porozumienia.

Rozwijanie umiejętności interpersonalnych

Komunikacja z pacjentem wymaga czegoś więcej niż przekazania zaleceń w zrozumiały sposób. Obejmuje również rozpoznawanie emocji, uważne słuchanie, reagowanie na napięcie i uwzględnianie perspektywy drugiej osoby.

W Grupie Balinta uczestnicy przyglądają się relacjom z różnych punktów widzenia, dzielą się skojarzeniami i refleksjami oraz próbują lepiej rozumieć doświadczenia lekarza i pacjenta [2, 3]. To doświadczenie może wzbogacać codzienną praktykę lekarską i poszerzać repertuar sposobów reagowania w kontakcie z pacjentem.

Większa swoboda w trudnych sytuacjach

Zdarzają się relacje, w których lekarz mimo starań nie osiąga porozumienia z pacjentem, w konsekwencji pacjent np. nie chce zastosować się do zaleceń. Pojawia się frustracja, złość, bezradność albo poczucie utknięcia. Czasem trudno jednoznacznie określić, dlaczego dana relacja jest tak wymagająca.

Grupa pozwala zatrzymać się przy takiej sytuacji bez konieczności natychmiastowego znajdowania rozwiązania. Wspólna refleksja pomaga zobaczyć więcej możliwości rozumienia relacji, rozwija mentalizację, a tym samym może zwiększać swobodę i elastyczność w podobnych sytuacjach w przyszłości [2,3].

Większa świadomość własnych reakcji i komfort psychiczny

Praca lekarza wiąże się z kontaktem z cierpieniem, lękiem, niepewnością, a niekiedy również z gniewem i niezadowoleniem pacjentów. Nie wszystkie emocje znikają wraz z zakończeniem pracy.

Możliwość przyjrzenia się temu, co pozostaje po trudnym spotkaniu, pomaga lepiej rozpoznawać własne reakcje i rozumieć ich znaczenie. Zamiast automatycznie odsuwać nieprzyjemne odczucia, wracać do nich bez końca w myślach lub sięgać po niezdrowe sposoby regulowania uczuć (np. uzależniające zachowania czy substancje) można potraktować je jako informację o tym, co wydarzyło się w relacji.

Taka refleksja sprzyja świadomemu przeżywaniu doświadczeń zawodowych i może wspierać dbanie o własny dobrostan psychiczny.Zachowanie empatii przy jednoczesnym dbaniu o własne granice

Empatia jest ważnym elementem relacji terapeutycznej, ale nie oznacza konieczności przeżywania wszystkich emocji pacjenta tak, jakby były własnymi. Istotna jest umiejętność rozumienia perspektywy drugiej osoby przy zachowaniu własnej odrębności.

Grupa Balinta stwarza okazję do ćwiczenia takiego sposobu patrzenia na relację. Pozwala poszerzać rozumienie pacjenta, a jednocześnie przyglądać się własnym reakcjom i temu, co pomaga zachować równowagę w kontakcie.

Czy trzeba mieć trudności w pracy z pacjentami, żeby uczestniczyć w Grupie Balinta?

Nie. Grupa Balinta nie jest przeznaczona wyłącznie dla osób, które doświadczają kryzysu zawodowego lub mają poczucie, że nie radzą sobie w relacjach z pacjentami.

Może być wartościowym doświadczeniem dla lekarzy, którzy chcą rozwijać swoje umiejętności interpersonalne, pogłębiać rozumienie relacji, lepiej rozpoznawać własne reakcje i poszukiwać nowych perspektyw w codziennej praktyce.

Nie trzeba też przychodzić z gotowym problemem ani wiedzieć, co dokładnie chce się zmienić. Wystarczy ciekawość relacji międzyludzkich i gotowość do przyjrzenia się sytuacjom zawodowym z nieco innej strony.

Udział w grupie nie wymaga ujawniania osobistych doświadczeń niezwiązanych z pracą. Przedmiotem refleksji pozostaje relacja zawodowa z pacjentem, a nie prywatne życie uczestników.

Podsumowanie

W codziennej pracy medycznej jest niewiele okazji, by spokojnie przyjrzeć się temu, co dzieje się w relacji z pacjentem. Nierzadko działa się pod presją czasu, w pośpiechu, przechodząc od jednej konsultacji do drugiej, od jednej decyzji do kolejnej, czasem także mierząc się ze śmiercią pacjentów i koniecznością szybkiego powrotu do kolejnych obowiązków.

Grupa Balinta daje możliwość zatrzymania się na chwilę i spojrzenia na doświadczenia zawodowe z innej perspektywy. To czas na rozwijanie umiejętności, poszerzanie rozumienia drugiego człowieka i lepsze poznawanie własnych reakcji.

Warto traktować taką refleksję nie jako oznakę trudności, lecz jako element świadomego rozwoju zawodowego. Kompetencje relacyjne, podobnie jak inne umiejętności potrzebne w medycynie, mogą być rozwijane przez całe życie zawodowe.

W 2009 roku po raz pierwszy uczestniczyłam w Grupach Balinta. Pamiętam, że szczególnie ważna była dla mnie możliwość przyjrzenia się relacjom, które pozostawiały we mnie emocjonalny ślad. Dzięki pracy w grupie mogłam lepiej zrozumieć, co działo się w tej relacji, spojrzeć na nią z różnych perspektyw i w pewnym sensie zostawić za sobą to, co wcześniej wciąż do mnie wracało.

Doświadczyłam, jak wiele daje przestrzeń, w której można swobodnie dzielić się refleksjami, bez obawy przed oceną. Z czasem zauważyłam również, że rozwijana w grupie umiejętność przyglądania się relacjom, rozumienia emocji i dostrzegania różnych perspektyw zaczęła znajdować zastosowanie nie tylko w pracy zawodowej, ale również w lepszym rozumieniu siebie i innych ludzi w codziennych kontaktach.

Dlatego zapraszam lekarzy zainteresowanych rozwijaniem umiejętności relacyjnych, pogłębianiem rozumienia kontaktu z pacjentem i świadomym dbaniem o własny komfort psychiczny do poznania Grup Balinta.

Osoba prowadząca: mgr Antonina Mamet, Liderka grup Balinta, certyfikowana psychoterapeutka Sekcji Naukowej Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (nr certyfikatu 1022).

Piśmiennictwo

Engel L., „Michael Balint – życie i dzieło”, w: Wasilewski B., Engel L. (red.), Grupowy trening

balintowski. Teoria i zastosowanie, Eneteia, Warszawa 2011, s. 15–21.

Kaflik I., Łazowski J., „Podstawy teoretyczne i praktyczne Balintowskiego Treningu

Grupowego”, Sztuka Leczenia 2017, nr 1, s. 85–95.

Kaflik I., Łazowski J., „Balintowski trening grupowy – cele, przebieg, wykorzystanie”,

Certyfikowany Partner Centrum Zdrowia Psychicznego, Prometriq, Akademia Zarządzania, s.

229-236.

 Fot. na str. gł. ChatGPT