Podpisana 2 kwietnia 2026 r. nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy wprowadza istotne zmiany w podejściu do kontroli form zatrudnienia. Przepisy otwierają drogę do administracyjnego weryfikowania umów B2B i zleceń pod kątem cech stosunku pracy, a jednocześnie dają pracodawcom narzędzie do samodzielnego zabezpieczenia swojej sytuacji prawnej. Ustawa trafiła równolegle do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej – co jednak nie wstrzymuje jej obowiązywania.

Warto zaznaczyć, że przyznanie PIP uprawnień do przekształcania umów stanowi jeden z kamieni milowych warunkujących wypłatę środków z Krajowego Planu Odbudowy.

Co będzie mógł zrobić inspektor?

Okręgowy inspektor pracy, stwierdziwszy nieprawidłowości, nie będzie automatycznie sięgał po najostrzejsze środki. W pierwszym kroku wyda polecenie usunięcia naruszeń. Dopiero brak reakcji pracodawcy otworzy drogę do postępowania administracyjnego, które może zakończyć się decyzją stwierdzającą istnienie stosunku pracy – lub skierowaniem sprawy do sądu.

Strony zachowają pewną swobodę działania: będą mogły zawrzeć umowę o pracę (co zakończy postępowanie po akceptacji inspektora) albo zmodyfikować dotychczasową umowę cywilnoprawną tak, by wyeliminować elementy charakterystyczne dla etatu. Inspektor oceni, czy zmiany są wystarczające – ocena pozytywna zamknie sprawę, negatywna uruchomi dalsze kroki administracyjne.

Co zyskują pracownicy – i dlaczego to ważne dla rynku?

Przekształcenie umowy oznacza dla pracownika pełen pakiet uprawnień: płatne zwolnienia lekarskie, urlop wypoczynkowy, zasiłek macierzyński i okresy wypowiedzenia. Z perspektywy rynku pracy reforma ma też wymiar wyrównawczy – przez lata firmy zatrudniające na etatach konkurowały z podmiotami, które obniżały koszty, omijając przepisy prawa pracy.

Odwołanie i sądowa kontrola decyzji

Zarówno pracownik, jak i pracodawca będą mogli zaskarżyć decyzję inspektora do sądu pracy. Termin odwołania dla pracodawcy wynosi 30 dni, a sąd będzie zobowiązany rozpatrzyć sprawę w ciągu kolejnych 30 dni. W toku postępowania możliwe będzie udzielenie przez sąd zabezpieczenia chroniącego prawa pracownika.

Interpretacje indywidualne – nowe narzędzie dla pracodawców

Na wzór interpretacji podatkowych wydawanych przez Dyrektora KIS, pracodawcy będą mogli zwrócić się do PIP z wnioskiem o interpretację indywidualną potwierdzającą, że stosowana przez nich forma zatrudnienia jest zgodna z prawem. To rozwiązanie ogranicza ryzyko późniejszego kwestionowania umów przez inspektorów.

Jeśli jednak opis stanu faktycznego wskazuje na cechy stosunku pracy, interpretacja wprost to stwierdzi – co będzie sygnałem konieczności dostosowania umowy do przepisów Kodeksu pracy.

Wymiana danych i nowe sankcje

Nowelizacja przewiduje również zacieśnienie współpracy między ZUS, PIP i Krajową Administracją Skarbową w zakresie wymiany informacji i analizy ryzyka, wprowadzenie kontroli zdalnych oraz podwyższenie kar za wykroczenia przeciwko prawom pracowników.

Kiedy przepisy wejdą w życie?

Co do zasady – po upływie 3 miesięcy od publikacji w Dzienniku Ustaw. Skierowanie ustawy do Trybunału Konstytucyjnego nie wstrzymuje jej obowiązywania; ewentualne uchylenie przepisów będzie możliwe dopiero na mocy orzeczenia TK.

Pracodawcy, którzy przed wejściem w życie nowelizacji stosowali umowy cywilnoprawne mimo spełnienia przesłanek stosunku pracy, mają 12 miesięcy na dobrowolne zawarcie umów o pracę – w zamian za zwolnienie z odpowiedzialności wynikającej z Kodeksu pracy.

APTM Doradcy Podatkowi Pankowski, Miłek

Masz pytania ? Chcesz, żebyśmy sprawdzili Twoją sytuację i pomogli z formalnościami ? Skontaktuj się z nami.

Doradztwo podatkowe dla członków DIL.

Dolnośląska Izba Lekarska we Wrocławiu oferuje swoim członkom bezpłatny dostęp do profesjonalnego doradztwa podatkowego. Usługa dostępna jest w ramach składki członkowskiej – nie wiąże się z dodatkowymi opłatami. Jeśli chcecie Państwo skorzystać z porady, czy wyjaśnić problem podatkowy związany z wykonywaniem zawodu lekarza lub lekarza dentysty, prosimy o kontakt mailowy:  podatki@dilnet.wroc.pl.  Ustalone zostaną szczegóły i termin konsultacji. Stacjonarnie przyjmujemy w poniedziałki od godz. 11.00 do 14.00 w siedzibie DIL przy ul. Kazimierza Wielkiego 45 lub online w dogodnym terminie i czasie (telefon lub platforma Zoom). Z konsultacji mogą skorzystać zarówno lekarze i lekarze dentyści prowadzący własną działalność, jak i ci wykonujący zawód w ramach umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej a także podmioty lecznicze o różnej osobowości prawnej.